ସର୍ବଧର୍ମ ସମନ୍ବୟରେ ଶିଖ ଧର୍ମ

               କାବ୍ଯଭୂଷଣ ଶିବ ପ୍ରସାଦ ବାହିନୀପତି 

                          ସମ୍ପାଦକ - ଉଦୟଭାନୁ

  

       ସବୁ ଧର୍ମର ଲକ୍ଷ୍ଯ ପରମେଶ୍ବର ପଦାରବିନ୍ଦ ପ୍ରାପ୍ତି ; କେବଳ ମାର୍ଗ ଅଲଗା । କୌଣସି ଧର୍ମକୁ ନେଇ ବିଦାଦ ଉଠିବା ବା ଆକ୍ଷେପର ଛାପ ଲଗାଇବା ଅନୁଚି଼ତ । ଭାରତ ଏକ ଧର୍ମ ନିରପେକ୍ଷ ରାଷ୍ଟ୍ର , ସବୁ ଧର୍ମକୁ ବହନ କରିଛି ଆମ ଦେଶ । ଏଥିରୁ ବୁଝିବାକୁ ହେବ ଯେ , ଆମେ ସବୁ ଧର୍ମକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚ଼ିତ ଅଟେ । ସ୍ବାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦ କହିଥିଲେ - "ବିଶ୍ବର ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟରେ ସାନ ବଡର କିଛି ବିଭେଦତା ନଥାଏ ।" ସନାତନ ଧର୍ମର ପୁରାଣ "ଶିବ ପୁରାଣ"ରୁ କୌଣସି ଏକ ଶ୍ଳୋକ ପଢ଼ି ସେ ବୁଝେଇ ଦେଇଥିଲେ ଯେ - "ସମସ୍ତ ଝରଣା ଯେମିତି ଗତି କରି ସାଗରରେ ମିଶିଥା'ନ୍ତି ସେଭଳି ଯେମିତି ପନ୍ଥା ଆପଣି ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚି ପାରିବ । ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରାପ୍ତ୍ଯର୍ଥେ ଧର୍ମ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଆବଶ୍ଯକତା ପଡ଼ି ନଥାଏ । ତୁନେ ଯଦି ମୁସଲମାନ ହୋଇଛ ତେବେ ସଚ୍ଚା ମୁସଲମାନ ହୁଅ , ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ ନଥିଲେ ଯୀଶୁଙ୍କ ପରି ହୁଅ ଓ ବୌଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ପରି ହୁଅ ।"

     ଏକ ରୋଚ଼କ ତଥ୍ୟ ଜାଣିବା , ଏମିତି ଏକ ମନ୍ଦିର ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ଯାହା ସର୍ବଧର୍ମ ସମନ୍ବୟର ପ୍ରତୀକ । ଗୁଜୁରାଟର ଭାଦୋଦାରା ସହରରେ ଥିବା ଏକ ଶିବ ମନ୍ଦିର ଯାହା ସବୁ ଧର୍ମର ଧାରଣକାରୀ ; ଏହା ଇ.ଏମ.ଇ(EME) ବା ଦକ୍ଷିଣାମୂର୍ତ୍ତି ମନ୍ଦିର । ଏହା ଭାରତୀୟ ସେନାବାହିନୀ ଦ୍ବାରା ନିର୍ମିତ ଓ ପରିଚ଼ାଳିତ ଏକ ଅନନ୍ୟ ମନ୍ଦିର ; ଏହାକୁ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ଭାରତୀୟ ସେନାବାହିନୀର ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଓ କାର୍ମିକ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ ବିଭାଗ (EME) । ଏହା ଭକ୍ତ ମାନଙ୍କର ବହୁଳ ଆଦୃତ ହେବା ସହ ପର୍ଯ୍ଯଟକଙ୍କର ବେଶ୍‌ ଆକର୍ଷଣର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ । ଏହା ୧୯୬୬ରେ ନିର୍ମାଣ ହୋଇଛି । ଏ ମନ୍ଦିର ଦେଶରେ ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷତାର ନିଦର୍ଶନ ସ୍ୱରୂପ ନିର୍ମିତ ହୋଇ ମନ୍ଦିରରେ ଭାରତରେ ଥିବା ବିଷୟବସ୍ତୁ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି । ମନ୍ଦିର ଶିଖରରେ ସ୍ଥିତ ଧାତବ କଳଶ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ , ମନ୍ଦିର ଉପରସ୍ଥ ସ୍ତୁପ ମୁସଲିମ ଧର୍ମର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ନିର୍ମିତ । ଭଗବାନ ଶିବ ଦକ୍ଷିଣାମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଟାୱାର ଖ୍ରୀଷ୍ଟଧର୍ମର ପ୍ରତୀକ ଏବଂ ଟାୱାର ଉପରିସ୍ଥ ସ୍ବର୍ଣ୍ଣ ଛାଉଣି ବୌଦ୍ଧଧର୍ମର ପ୍ରତୀକ ; ମୁଖଦ୍ବାର ଜୈନ ପ୍ରତୀକ ଆଉ ମନ୍ଦିରର ଅଗ୍ନିକୁ ଜୋରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ଧର୍ମର ପ୍ରତୀକ କୁହାଯାଏ । ଏ ମନ୍ଦିର ସକାଳ ବେଳେ ୫ଘ.୩୦ମି.ରୁ ଖୋଲା ରହେ ଏବଂ ଏଠି ସପ୍ତମରୁ ପନ୍ଦରଶହ ଶତାବ୍ଦୀର କଳାକୃତିର ନକଲ ଦେଖାଯାଏ ; ମନ୍ଦିର ଓ ପରିସର ଭାରତୀୟ ସେନାବାହିନୀର ହେପାଜତରେ ଅଛି । 

     ପାରାଦ୍ବୀପର ମଧୁବନ ଠାରେ ଥିବା ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ବିଶ୍ବର ଅନ୍ଯ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଠାରୁ ରୀତିନୀତି ଟିକିଏ ଭିନ୍ନ ; ଏଠାରେ କେବଳ ହିନ୍ଦୁ ନୁହଁନ୍ତି , ସବୁ ଧର୍ମର ଲୋକମାନେ ପ୍ରବେଶ କରି ପାରିବେ ଓ ପୂଜା ବି କରିପାରିବେ । ସମସ୍ତ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ଅରୁଣସ୍ତମ୍ଭ ଥିବା ବେଳେ ଏଠି କିନ୍ତୁ ଅରୁଣସ୍ତମ୍ଭ ବଦଳରେ "ସର୍ବଧର୍ମ ସମନ୍ବୟ ସ୍ତମ୍ଭ" ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଏହି ସ୍ତମ୍ଭର ଉପରି ଭାଗରେ ଏକ ଗୋଲାକାର ଚ଼କ୍ର ମଧ୍ୟେ ସନାତନ ଧର୍ମର ପ୍ରତୀକ "ଓଁ" ସ୍ଥାପନା କରାଯାଇଛି ଏବଂ ଚ଼କ୍ରର ବାହ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ବେ ଇସଲାମ , ଖ୍ରୀଷ୍ଟ , ବୌଦ୍ଧ , ଜୈନ ଆଦି ପ୍ରମୁଖ ଧର୍ମର ପ୍ରତୀକ ଦୃଶ୍ୟମାନ । ମନ୍ଦିର ଗର୍ଭେ ଜଗନ୍ନାଥାଦି ଚ଼ତୁର୍ଦ୍ଧାମୂର୍ତ୍ତି ବ୍ଯତୀତ ମାଳିକାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ କଳ୍କୀ ଅବତାର ଓ ଅନନ୍ତ ମୂର୍ତ୍ତି ବି ପୂଜା ପା'ନ୍ତି । ଜନୈକ ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀ ପୋର୍ଟ ଟ୍ରଷ୍ଟର ସେତେବେଳର ଅଧ୍ଯକ୍ଷ ଏମ.ୱାଇ.ରାଓ ମନ୍ଦିର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବେଳେ ଉଦ୍‌ଘାଟନ କରି ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନିକଟରେ ଭୋଗ ଓ ପୂଜା ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ । ପ୍ରତିବର୍ଷ ରଥଯାତ୍ରାରେ ପାରାଦ୍ବୀପ ବନ୍ଦର ଅଧ୍ଯକ୍ଷ ଛେରାପହଁରା କରନ୍ତି । ଏହି ମନ୍ଦିର ୧୯୭୨ ମସିହାରେ ନିର୍ମାଣ ହୋଇଛି ଏବଂ ଏହି ବର୍ଷ ମନ୍ଦିର ପରିଚ଼ାଳନାର୍ଥେ "ଜଗନ୍ନାଥ ସମାଜ" ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା । ମନ୍ଦିର ବାହାରେ ଥିବା ଏକ ଛାପାଖାନାରୁ ରଥଯାତ୍ରା ଓ କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣିମା ବେଳେ "ଉଦୟନ୍ତୁ" ନାମକ ଏକ ପତ୍ରିକା ପ୍ରକାଶ ପାଏ ଯାହା ଓଡ଼ିଆ , ଇଂରାଜୀ ଓ ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାରେ ମିଳେ । ୬୦ ଦଶକର ଶେଷ ଭାଗକୁ ପାରାଦ୍ବୀପରେ ଟାଉନସିପ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ମଧୁବନରେ ଏକ "ସର୍ବଧର୍ମ ସମନ୍ବୟ କ୍ଷେତ୍ର" ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରେଇବାକୁ ପଦ୍ମ ଚ଼ରଣ ତ୍ରିପାଠୀ ନାମକ ବ୍ଯକ୍ତିଙ୍କୁ ସ୍ବପ୍ନାଦେଶ ହୋଇଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କର ବହୁ ସାଥି ଓ ବନ୍ଦରରେ କାର୍ଯ୍ଯରତ କର୍ମୀଙ୍କୁ ଏକଥା ଜଣାଇବାରୁ "ପାରାଦ୍ବୀପ ପୋର୍ଟ ଟ୍ରଷ୍ଟ"ର କର୍ମଚ଼ାରୀଗଣ ଏ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ଅର୍ଥଦାନ କରିଥିଲେ । ମନ୍ଦିର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେବାର ଦୁଇବର୍ଷ ପରେ ଅର୍ଥାତ୍‌ ୧୯୭୪ ମସିହାରେ ରାଜ୍ଯ ସରକାରଙ୍କ ଦେବୋତ୍ତର ବିଭାଗ ଦ୍ବାରା ମନ୍ଦିରକୁ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା । ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଏକ ବାଣୀ ମନେପଡ଼େ , ସେ କହିଥିଲେ - "ମନ୍ଦିର ସେ ହିଁ ଆସେ ଯିଏ ମାଗିବାକୁ ନୁହେଁ ବରଂ ଧନ୍ୟବାଦ ଦେଦାକୁ ଆସେ ।"

      ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ଯଙ୍କର ଆଉ ଏକ ବାଣୀ ଥିଲା - "ଧର୍ମଗ୍ରନ୍ଥକୁ ସେତେବଳେ ପଢ଼ି କିଛି ଲାଭ ନାହିଁ ଯେ ପର୍ଯ୍ଯନ୍ତ ଆପଣ ସତ୍ଯର ସଂଜ୍ଞା ଜାଣିନାହାନ୍ତି । ସେଭଳି ଯଦି ଆପଣ ସତ୍ଯର ସନ୍ଧାନ ପାଇଗଲେ ତେବେ ଆପଣଙ୍କୁ ଧର୍ମଗ୍ରନ୍ଥ ପଠନ କରିବା କିଛି ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ ; କେବଳ ସତ୍ଯର ମାର୍ଗ ଖୋଜି ଚ଼ାଲନ୍ତୁ ।" ସତରେ , ସେ ବାସ୍ତବ କଥା ହିଁ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ଆମ ଆଗରେ । ଏଠାରେ ସ୍ପଷ୍ଟୀକରଣ ଆସୁଛି ସତ୍ଯ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଧର୍ମ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଧର୍ମର ଲକ୍ଷ୍ଯ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହେବା । "ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବତ ଗୀତା"ରେ ଶ୍ଳୋକଟିଏ ଅଛି :-

 "ସର୍ବଧର୍ମାନ୍‌ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯଂ ମାମେକଂ ଶରଣଂ ବ୍ରଜ

  ଅହଂ ତ୍ବା ସର୍ବପାପେଭ୍ଯୋ ମୋକ୍ଷୟିଷ୍ଯାମି ମା ଶୁଚ଼ଃ ।।"

ଏହାର ଅର୍ଥ :- ସବୁ ଧର୍ମ ଅର୍ଥାତ୍‌ ସବୁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମୋ' ଠାରେ ତ୍ଯାଗ କରି ତୁମେ କେବଳ ଏକମାତ୍ର ମୋର ଅର୍ଥାତ୍‌ ସର୍ବାଧାର ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶରଣାପନ୍ନ ହୁଅ । ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ପାତକରୁ ମୁକ୍ତ କରିବି । ତୁମେ ଶୋକ କରନାହିଁ ।" କହିବାକୁ ଗଲେ , ଯେଉଁ ମାର୍ଗ ସମାଜର ତଥା ନିଜର ହିତ ସାଧନ କରେ ତାହା ହିଁ ଧର୍ମ ।

     ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ଈଶ୍ୱର ହେଉ କି ମୁସଲିମ ଧର୍ମର ଆଲ୍ଲା , ସମସ୍ତେ ସମାନ ; ସମସ୍ତେ ଆମେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଆଉ ଜାତିଭେଦ ଆମେ ହିଁ ତିଆରି କରିଛେ । ଆମେ ଚାହିଁଲେ ଭାଙ୍ଗିଦେଇ ପାରିବା । ଏଭଳି ଏକ କଥା ଜାତୀୟ ଗଣମାଧ୍ୟମର ଏକ ରିପୋର୍ଟରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ; ଘଟଣାଟି ଆସାମର କାଟର ଜିଲ୍ଲାସ୍ଥ ଏକ ମସଜିଦର । ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମଗ୍ରନ୍ଥକୁ ସମ୍ମାନ ମିଳେ ; ଏହାର ପାଠାଗାରରେ ସର୍ବଧର୍ମର ପୁସ୍ତକ ଅଛି । ମସଜିଦର ଦ୍ବିତୀୟ ମହଲାରେ ଥିବା ଏହି ପାଠାଗାରରେ ପାଖାପାଖି ୧୨ଟି ଆଲମାରି ଓ ତହିଁରେ ୩୦୦ରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ବ ହିନ୍ଦୁ , ଇସଲାମ , ଇସାଇ ପୁସ୍ତକ ସୁରକ୍ଷିତ ଅଛି ; ସବୁ ପୁସ୍ତକ ବଙ୍ଗଳାରେ ରଚ଼ିତ । ପାଠାଗାରରେ କୋରାନ , ଇସଲାମ ଧର୍ମ ସହ ଜଡ଼ିତ ବହ୍ ବ୍ଯତୀତ ଇସାଇ ଦର୍ଶନ , ଉପନିଷଦ ଏବଂ ରାମକୃଷ୍ଣ ପରମହଂସ ଓ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଆତ୍ମଜୀବନୀ ସହ ରବିନ୍ଦ୍ରନାଥ ଟାଗୋରଙ୍କ ଜୀବନୀ ବି ଅଛି । ଏହି ମସଜିଦ ୧୯୪୮ ମସିହାରେ ନିର୍ମାଣ ହୋଇଛି । 

      ଆଇନଷ୍ଟାଇନଙ୍କ ମତ ଅନୁସାରେ - "ଜ୍ଞାନକୁ ଯଦି ସ୍ବଳ୍ପ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟେ ସୀମିତ କରି ରଖାଯାଏ , ତେବେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାରେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟତା ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ । ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମାର୍ଗ ମଣିଷର ଉଚ଼ିତ ପଥ , ଏ ମାର୍ଗ ଗଢ଼ି ତୋଳେ ପ୍ରେମ , ସ୍ନହ ଓ ସଦ୍ଭାବନାର ସୁନ୍ଦର ନବର , ଦୂରେଇ ଦିଏ ଅବିଶ୍ବାସ ଓ ଘୃଣାର କାଳିମାକୁ । ଆପେ ଗଢ଼ି ହୋଇଯାଏ ଭାଇଚ଼ାରାର ସମ୍ପର୍କ । ଜାତିପ୍ରଥା ତଥା ଉଚ୍ଚନୀଚ୍ଚର ଭେଦଭାବ ହଟି ସମତା ସୃଷ୍ଟି କରେ ଆଧ୍ଯାତ୍ମିକବାଦ ; ଧର୍ମ ଏକ ସରଣୀ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାର । ଧର୍ମ ହେଉଛି ସର୍ବଜୀବ ହିତାୟ ; ଈଶ୍ୱର ଅନୁସନ୍ଧାନର ଏକ ସୁରମ୍ୟ ସରଣୀଟିଏ । ଶିଖ ଧର୍ମ ଉପରେ ଟିକେ ଆଲୋଚ଼ନା କରିବା , ସବୁ ଧର୍ମ ଭିତରେ ଇଏ ବି ଏକ ନିଆରା ଧର୍ମ । ଉତ୍ତର ପଶ୍ଚିମାଞ୍ଚଳର ଧର୍ମ , ଶିଖ ଧର୍ମ । 

     ଏହି ଧର୍ମର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଥିଲେ ନାନକ । ନାନକ ଜାତିଭେଦରେ ବିଶ୍ବାସ କରୁ ନଥିଲେ ; ସେ ଥିଲେ ଏକେଶ୍ବରବାଦୀ । ସେ ହିନ୍ଦୁ ଓ ମୁସଲମାନ ମାନଙ୍କୁ ଏକ ଧର୍ମପନ୍ଥାରେ ମିଳେଇବାକୁ ପ୍ରଚ଼େଷ୍ଟା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଇତ କାର୍ଯ୍ଯ କରିବାକୁ ଲୋକ ମାନଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଉଥିଲେ । ମୋଗଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପତନ ପରେ ଶିଖ ମାନଙ୍କର ଅଭ୍ଯୁଦୟ ହେଲା । ଶିଖମାନେ ବୀରତ୍ୱ ଦ୍ବାରା ମୋଗଲ ମାନଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରି ଉତ୍ତର ପଶ୍ଚିମ ଭାରତ (ପଞ୍ଜାବ)ରେ ପ୍ରବଳ ଶିଖ ରାଜ୍ଯ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ଏମାନଙ୍କର ବିଖ୍ଯାତ ରାଜା ରଣଜିତ ସିଂହଙ୍କ ଅମଳରେ ଶିଖ ରାଜ୍ଯ ବିଶେଷ ଉନ୍ନତ ହୋଇଥିଲା । ୧୮୪୫ରେ ପରେ ପରେ ୧୯୪୮ରେ ଶିଖ ମାନଙ୍କର ଇଂରେଜଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା । ଇଂରେଜମାନେ କିଛି ଶିଖ ରାଜ୍ଯ ହସ୍ତଗତ କରି ପଞ୍ଜାବ ପ୍ରଦେଶକୁ ଇଂରେଜ ଶାସନଭୁକ୍ତ କଲେ ଏବଂ ଶିଖମାନେ ଇଂରେଜଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧୁତା ସ୍ଥାପନ କରି ଇଂରେଜ ମାନଙ୍କ ଅଧିନରେ ପଇଟଣ ହେଲେ । ଏମାନଙ୍କ ଉପାସନା ମନ୍ଦିରକୁ "ଗୁରୁଦ୍ବାର'' ନାମ ଦିଆଯାଇଛି । ଶିଖ ମାନଙ୍କର ବଡ଼ ପର୍ବ "ହୋଲା ମୋହଲ୍ଲା" ; ଯାହାକୁ କେବଳ ହୋଲା କହନ୍ତି । ଏହା ଏକ ଦିବସୀୟ ପର୍ବ ; ପ୍ରାୟତଃ ମାର୍ଚ୍ଚ ମାସରେ ଏ ପର୍ବ ପଡ଼େ । ଶିଖ ନବବର୍ଷ ଏହି ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରାରମ୍ଭ । ଶିଖ ମାନଙ୍କର ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମସ୍ଥଳ "ଶ୍ରୀ ହରମନ୍ଦିର ସାହିବ" ଯାହା "ଗୋଲ୍‌ଡ଼େନ ଟେମ୍ପଲ୍‌" (ସ୍ବର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ଦିର) ନାମରେ ଖ୍ଯାତ ; ଏ ମନ୍ଦିର ପଞ୍ଜାବର ଅମୃତସର ସହରରେ ଅଛି । ଏହା ମନୁଷ୍ୟକୃତ ଏକ ସରୋବର ଚ଼ାରିପାଖରେ ନିର୍ମିତ ଯାହାକି ଗୁରୁ ରାମଦାସଙ୍କ ଦ୍ବାରା ୧୫୭୭ ମସିହାରେ ସମାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା । 

    ୧୫୮୯ରେ ଶିଖ ଧର୍ମର ପଞ୍ଚମ ଗୁରୁ - ଗୁରୁ ଅର୍ଜନ ଲାହୋରର ଏକ ମୁସଲିମ ପିର ସାହି ମିଲନ ମୀରଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରି ଏହାର ନିୟ ପ୍ରସ୍ତର ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ । ୧୬୦୪ରେ ଗୁରୁ ଅର୍ଜନ ଆଦି ଗ୍ରନ୍ଥର ଏକ ପ୍ରତିଲିପି ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ଅହମଦ ଶହ ଅବଦଳିର ନେତୃତ୍ୱରେ ଏହାକୁ ୧୭୫୭ ଓ ପୁନଃ ୧୭୬୨ରେ ଧ୍ବଂସ କରି ଜଳାଶୟକୁ କାଚ଼ରା ଦ୍ବାରା ଭର୍ତ୍ତି କରିଦେଇଥିଲେ । ୧୮୦୯ ମସିହାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେଲା ଶିଖ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ  ; ଏହାପରେ ରାଜା ରଣଜିତ ସିଂହ ମାର୍ବଲ ଓ ତାମ ଦ୍ବାରା ଏହାର ପୁନଃ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୧୮୩୦ରେ ଏହାର ଗର୍ଭଦ୍ବାରକୁ ସ୍ବର୍ଣ୍ଣପତ୍ର ଦ୍ବାରା ମଡ଼ା ଯାଇଥିଲା । ସେହିଦିନ ଠାରୁ ଏହା ସ୍ବର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ଦିର ବା ଗୋଲ୍‌ଡ଼େନ ଟେମ୍ପଲ୍‌ କୁହାଗଲା । ୧୮୮୩ରୁ ୧୯୦୨ ଯାଏଁ ଏ ମନ୍ଦିର ଥିଲା ଶିଖ ସଭା ଆନ୍ଦୋଳନର କେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ୧୯୮୦ର ଆରମ୍ଭରେ ଏହା ଏକ ବିବାଦର କେନ୍ଦ୍ର ହେଲା । ଏ ବିବାଦ ଇନ୍ଦିରାଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଭାରତ ସରକାର , କିଛି ଶିଖ ସମୂହ ଓ ଜରନେଲ ସିଂ ଭିଂଦ୍ରଂବାଲେ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏକ ଉଗ୍ରବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ସମୂହ (ଯା'ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ଯ ଏକ ନବରାଷ୍ଟ୍ର ଖାଲି ସ୍ଥାନ ନାମରେ ନିର୍ମାଣ କରିବାର ଥିଲା ) ମଧ୍ୟେ ସଂଙ୍ଘର୍ଷ  ଲାଗି ରହିଥିଲା । ୧୯୮୪ରେ ଇନ୍ଦିରାଗାନ୍ଧୀ ଭାରତୀୟ ଆର୍ମି ଏଠାକୁ ପଠାଇ ବ୍ଲୁ ଷ୍ଟାର୍‌ ନାମିତ ଏକ ଅପରେସନ ଚ଼ଳାଇଥିଲେ । ଯଦ୍ଦ୍ବାରା ୧୦୦୦ରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ବ ଉଗ୍ରବାଦୀ , ସୈନିକ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା । ଏତତ୍ ବ୍ୟତୀତ ମନ୍ଦିର ଓ ଅକାଳ ତକ୍ଷତ ବି ବହୁମାତ୍ରାରେ କ୍ଷତି ହୋଇଥିଲା । ୧୯୮୪ରେ କ୍ଷତି ପରେ ପୁନଶ୍ଚ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହା କ୍ଷତି ମଣିଷଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ । ସବୁ ଧର୍ମ ଓ ବିଶ୍ବାସ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଏହା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଘର ; ଏହା ବର୍ଗାକୃତି ପରିସର ଯା'ର ଚ଼ାରୋଟି ଦ୍ବାର ସହ ଏକ ପରିବହନ ପଥ ଜଳାଶୟର ଚ଼ତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ସ୍ଥିତ । 

    ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦର ସନ୍ଧି ଏଇ "ହର ମନ୍ଦିର" ; "ହାରୀ" ଯାହାକୁ ବିଜ୍ଞଜନ ମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଈଶ୍ୱର ମନେକରି ଘରେ ରଖୁଥିଲେ । "ମନ୍ଦିର" ଅର୍ଥ ଗୃହ ବା ମନ୍ଦିର । ଶିଖ ଐତିହାସିକ ଅଭିଲେଖ ଅନୁସାରେ , ଶିଖ ଗୁରୁ ପରମ୍ପରାର ତୃତୀୟ ଗୁରୁ - ଗୁରୁ ଅମର ଦାସଙ୍କ ପସନ୍ଦରେ ଅମୃତସରର ଭୂମି ଓ "ହର ମନ୍ଦିର ସାହିବ"ଙ୍କ ଗୃହ ବନାଯାଇଥିଲା । ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ଯ ରାମଦାସଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଇ ଭୂମି ଖୋଳିବା ପରେ ଏକ ନବ ସହର ସହ ଯା'ର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଏକ ମନୁଷ୍ୟକୃତ ଜଳାଶୟ ହୋଇଥିଲା , ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁ ଦା ଚ଼କ୍ର କୁହାଯାଇଥାଏ । ୧୭୫୪ରେ ରାମଦାସ ଗୁରୁ ଅମର ଦାସଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେଲେ ଏବଂ ଗୁରୁ ଅମର ଦାସଙ୍କ ପୁତ୍ର ମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ବିପକ୍ଷର ସାମନା କରିଥିଲେ । ଗୁରୁ ରାମଦାସଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସହରର ନାମ ଥିଲା "ରାମଦାସପୁର" । ସେ ବାବା ବୁଦ୍ଧ (ଗୌତମ ବୁଦ୍ଧ ନୁହଁନ୍ତି )ଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଜଳାଶୟ କାର୍ଯ୍ଯ ପୂରଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ଯାଳୟ ଓ ଗୃହ ଏହାରି ନିକଟରେ ବନାଇଥିଲେ । ନବ ସହର ନିର୍ମାଣାର୍ଥେ ସେ ବଣିକ ଓ କଳାକାର ମାନଙ୍କୁ ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତରୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ । ରାମଦାସପୁର ସହର ଗୁରୁ ଅର୍ଜନଙ୍କ ସମୟରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଥିଲା ଏହଂ ଏହାର ଆର୍ଥିକ ସାହାଯ୍ୟ ଦାନ ଦ୍ବାରା ହୋଇଥିଲା ; ଏହା ସ୍ବେଚ୍ଛାସେବୀଙ୍କ ଦ୍ବାରା ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥିଲା । ଏ ଛୋଟ ସହର ଅମୃତସରର ଏକ ବିରାଟ ସହରରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେବା ସହ ସ୍ବର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ଦିର ପରିସର ରୂପେ ବଦଳି ଥିଲା । ୧୫୭୪ରୁ ୧୬୦୪ ମଧ୍ୟେ ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଗତିବିଧି ମହିମା ତ୍ରକାଶ ବର୍ତ୍ତରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି , ଯାହାକି ଏକ ଅର୍ଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ଶିଖ ସଂତଚ଼ରିତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି । ଏହା ୧୭୪୨ରେ ନିର୍ମିତ ଓ ଏହା ସମସ୍ତ ଦାସ ଗୁରୁଙ୍କ ଜୀବନ ସମ୍ଭାବିତ ପ୍ରଥମ ପ୍ରାମାଣିକ ଦସ୍ତାବେଜ । ୧୬୦୪ରେ ଗୁରୁ ଅର୍ଜନ ନୂତନ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟେ ଶିଖ ଧର୍ମ ବଚ଼ନ ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ । ଗୁରୁ ରାମଦାସଙ୍କ ପ୍ରଚ଼େଷ୍ଟାକୁ ଜାରି ରଖି ଗୁରୁ ଅର୍ଜନ ଅମୃତସରକୁ ଏକ ପ୍ରାଥମିକ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ସ୍ଥଳ ରୂପେ ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ । ସେ ଲୋକପରିୟ ସୁଖମଣି ସାହିବଙ୍କ ସହ ଯୋଗଦାନ ଦେଇ ବହୁଳ ପ୍ରମାଣେ ଶିଖ ଶାସ୍ତ୍ର ଲିଖନ କରିଥିଲେ । ୧୫୮୧ରେ ଗୁରୁ ଅର୍ଜନ ଗୁରୁଦ୍ବାର ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ଯ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । 

     ନିର୍ମାଣ ବେଳେ ଜଳାଶୟରୁ ଜଳ ଖାଲି କରି ଶୁଖା ଯାଇଥଲା । ହର ମନ୍ଦିର ସାହିବଙ୍କ ପ୍ରଥମ ସଂସ୍କରଣ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ୮ ବର୍ଷ ଲାଗିଥିଲା । ଇଏ ହେଲା ସ୍ବର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ଦିର ଇତିହାସର କିଛି ଝଲକ । ରଣଜିତ ସିଂ ୨୧ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଶିଖ ସାମ୍ରାଜ୍ଯର ନିଉକ୍ଲିଅସର ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ ଓ ଏଥିପାଇଁ ସୁକେର୍ଚ଼ାକିଆ ମିଶଲ ସେନା ଓ ତାଙ୍କ ଶାଶୁ ରାଣୀ ସଦା କୌରଙ୍କ ସହାୟତା ଲୋଡ଼ିଥିଲେ । ୧୮୦୨ରେ ୨୨ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ ଭାଙ୍ଗି ସିଂ ମିଶଲ ଠାରୁ ଅମୃତସର ନେଇଥିଲେ ଓ ସ୍ବର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ଦିରକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଦେଇଥିଲେ । ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ କି , ସେ ଏହାର ପୁନଃ ନିର୍ମାଣ ମାର୍ବଲ ଓ ସ୍ବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ବାରା କରିବେ । ସ୍ବର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ଦିରର ବାସ୍ତୁକଳା ଭାରତୀୟ ମହାଦ୍ବୀପରେ ପ୍ରଚ଼ଳିତ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାପିତ ପ୍ରଥାକୁ ଦର୍ଶଉଛି ; କାରଣ , ମନ୍ଦିରକୁ ବାରମ୍ବାର ନିର୍ମାଣ କରି ସଜା ଯାଇଛି । ଏ ମନ୍ଦିର ବିଷୟରେ ଇଆନକେର ଏବଂ ଅନ୍ଯ ବିଦ୍ବାନ ମାନେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି କହିଛନ୍ତି କି ଏହା ମୁଗହଳ ଓ ହିନ୍ଦୁ ରାଜପୁତଙ୍କ ଏକ ମିଶ୍ରଣ ବାସ୍ତୁକଳା ଅଟେ । 

     ଯେଉଁମାନେ ଏ ଜଳାଶୟରେ ଡୁବକୀ ଲଗାଇବାକୁ ଚ଼ାହାଁନ୍ତି , ମନ୍ଦିର ହେକସଙ୍ଗଓନାଲ ଶରଣ ପ୍ରଦାନ କରେ ଓ ହାରକି ପୋଡ଼ିକୁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ପ୍ରଦାନ କରୁଥାଏ ବୋଲି ଏ ଧର୍ମର ବିଶ୍ବାସ  । ବିଶ୍ବାସ ଅଛି ଏ ଜଳାଶୟରେ ସ୍ନାନ କଲେ କର୍ମ ଶୁଦ୍ଧି ହୋଇଥାଏ । ଏହାର ଜଳ ବି ବୋତଲରେ ପୂରାଇ ଘର ଓ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବଙ୍କ ପାଇଁ ଲୋକେ ନିଅନ୍ତି । ଏହା ସ୍ବୟଂସେବକ ମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିଚ଼ାୟିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ ସମୟେ ସମୟେ ସମୁଦାୟିକ ସେବା ଦ୍ବାରା ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ହୁଏ । ଏ ମନ୍ଦିରର କବାଟ ସବୁ ବି ସ୍ବର୍ଣ୍ଣ ପତ୍ରରେ ଲେପିତ ଏବଂ ସେଇ ପତ୍ର ଉପରେ ତାମ୍ର ପତ୍ରରେ ପକ୍ଷୀ , ଫୁଲ ଓ ପ୍ରକୃତିର ଚ଼ିତ୍ର ବନାଯାଇଛି । ଏହାର ଉତର ମହଲା ଛାତ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଳଙ୍କାରରେ ସଜା ଯାଇଛି । ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଗୃହର ପାଚ଼ିରୀରେ ଶିଖ ଶାସ୍ତ୍ରର ଛନ୍ଦ ଲିଖିତ ଏବଂ ଭିତ୍ତିଚି଼ତ୍ର ଭାରତୀୟ ପରମ୍ପରାନୁସାରେ ହୋଇଛି । ବିଶୁଦ୍ଧ ରୂପେ ଜ୍ଯାମିତୀୟ ହୋଇଥିବାରୁ ପଶୁ , ପକ୍ଷୀ ଓ ପ୍ରକୃତିର ରୂପାଙ୍କନ ବି ଏଥିରେ ସାମିଲ୍‌ । ଆହୁରି ଅନେକ କିଛି ଅଛି ଯାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ସମୟ ସାପେକ୍ଷ । ପ୍ରବନ୍ଧର କଳୀବରକୁ ନଜରକୁ ନେବାକୁ ପଡୁଛି । "ଶ୍ରୀ ହରି ମନ୍ଦିର ସାହିବ" ନାମର ଅର୍ଥ ହେଲା "ଭଗବାନଙ୍କ ମନ୍ଦିର"। ଏଠାକୁ ବୁ ଜାତିର ଲୋକମାନେ ବିନା କୌଣସି ଭେଦଭାବରେ ଆସିଥାଆନ୍ତି । 

     ଶିଖ ଧର୍ମର ପ୍ରଚ଼ାରକ ଗୁରୁ ନାନକ ୧୪୬୯ ଏପ୍ରିଲ୍‌ ୧୫ ତାରିଖରେ ଲାହୋର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଏକ ସ୍ଥାନ ନନକାନା ସାହିବ ( ବର୍ତ୍ତମାନ ପାକିସ୍ତାନରେ ଅଛି) ଠାରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ । ତାଙ୍କର ୧୫୩୯ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୨ରେ ମହାପ୍ରୟାଣ ହୋଇଥିଲା ; କର୍ତାରପୁର (ବର୍ତ୍ତମାନ ପାକିସ୍ତାନରେ ଅଛି )ରେ ତାଙ୍କର ସମାଧି ସ୍ଥଳ ଅଛି । ତାଙ୍କର ପିତା ଥିଲେ କାଲୁ ମେହତା ଓ ମାତା ଥିଲେ ମାତା ତ୍ରିପ୍ତା । ସେ କ୍ଷତ୍ରୀୟ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ ଓ ୧୬ ବର୍ଷ ବୟସରେ ବିବାହ କରିଥିଲେ । ବାଲ୍ଯରୁ ସଂସାର ବିରାଗୀ ଥିଲେ ଓ ସାଧୁ ସେବା କରୁଥିଲେ । ନାନକଙ୍କର ୨ଟି ପୁତ୍ର ସନ୍ତାନ ଥିଲେ । ୩୨ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ ଗୃହତ୍ଯାଗୀ ହୋଇଥିଲେ ଓ ୪ ଜଣ ସାଙ୍ଗଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ପଞ୍ଜାବ ଓ ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ଉପଦେଶ ଦେବା ଆରମ୍ଭ କରିଦେଇଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଉପଦେଶ ଥିଲା - " ଈଶ୍ୱର ଏକ , ହିନ୍ଦୁ ଓ ମୁସଲମାନ ସେଇ ଗୋଟିଏ ଇଶ୍ବରଙ୍କୁ ହିଁ ଆରାଧନା କରନ୍ତି ।" ବହୁ ଦେବତା ଉପାସନା ଓ ମୂର୍ତ୍ତିପୂଜାର ବିରୋଧୀ ଥିଲେ ନାନକ ; ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ଯ ମାନଙ୍କୁ ଶିଖ କୁହାଗଲା । ଦ୍ବିଲ୍ଲୀର ତତ୍କାଳୀନ ବାଦଶାହା ଇବ୍ରାହିମ ଲୋଦୀ ଗୁରୁ ନାନକ ଓ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ଯଙ୍କୁ କାରାବଦ୍ଧ କରେ ; ଖ୍ରୀ. ୧୫୨୪ରେ ପାନିପଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାବର ପରାସ୍ତ କଲେ ଇବ୍ରାହିମଲୋଦୀଙ୍କୁ ଏବଂ ଦ୍ବିଲ୍ଲୀ ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ କରିବା ପରେ ଏମାନେ କାରାମୁକ୍ତ ହେଲେ । 

     ଶେଷ ଜୀବନରେ ନାନକ ସ୍ବ ପରିବାର ସହ ରହିବାର ସୁଯୋଗ ପାଇଲେ ; ସେ ଜଳନ୍ଧର ଜିଲ୍ଲାରେ କର୍ତାରପୁର ନାମରେ ଏକ ସହର ସ୍ଥାପନ କରି ସେଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଧର୍ମଶାଳା ବସାଇଥିଲେ । ଶିଖମାନେ ନାନକଙ୍କ ମହାପ୍ରୟାଣାନ୍ତେ ତାଙ୍କ ଉପଦେଶକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି "ଗ୍ରନ୍ଥସାହେବ" ନାମରେ ଏକ ଗ୍ରନ୍ଥ ପ୍ରକାଶିତ କରି ଏହାକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି । ତାଙ୍କର ଜନ୍ମଦିନକୁ ଶିଖ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ "ଗୁରୁପର୍ବ" ଭାବେ ପାଳନ କରି ଏ ଦିନ ତାଙ୍କ ବାଣୀ ଲିଖିତ ଗ୍ରନ୍ଥ "ଗ୍ରନ୍ଥସାହେବ" ପଠନ କରନ୍ତି । ଧର୍ମ ପ୍ରଚ଼ାର ନିମିତ୍ତ ନାନକ "ରବାବ" ବାଦ୍ଯ ବାଦନ କରି ସଙ୍ଗୀତର ମାଧ୍ୟମ ନେଇଥିଲେ । ନାନକଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଥିଲେ ତାଙ୍କର ଜନୈକ ପ୍ରିୟ ଶିଷ୍ଯ ଅଙ୍ଗଦ । ନାନକଙ୍କ ନୀତିବାଣୀ ସବୁ ନିଜସ୍ୱ ଅଭିଜ୍ଞତା ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିଲା ଏବଂ ତାଙ୍କ ବାଣୀର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ଯ ସରଳ , ବାସ୍ତବତା ଓ ସତ୍ଯର ସମ୍ମିଶ୍ରଣ ଥିଲା । ସେ ନିଜସ୍ବ ବାଣୀ ପ୍ରଚ଼ାର ବେଳେ ଅନାବଶ୍ୟକ ବିଷୟବସ୍ତୁକୁ ବାଣୀ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରୁ ନଥିବାରୁ ତାଙ୍କ ବାଣୀ ଲୋକପ୍ରିୟତା ହାସଲ କରି ପାରିଥିଲା । ନାନକଙ୍କ ମତ ଥିଲା - "ଧର୍ମ ଖାଲି ତତ୍ତ୍ବବାଣୀରେ ନିହିତ ନୁହେଁ ; ଦେଶ ଭ୍ରମଣ , ତୀର୍ଥ , ଧ୍ଯାନ ଅବା ସାଧୁ ସମାଜ ପରିଦର୍ଶନ କଲେ ଧର୍ମ ଲାଭ ହୁଏନାହିଁ ।" ନାନକଙ୍କ ଜନ୍ମ ଦିବସକୁ "ପ୍ରକାଶ ପର୍ବ" କହନ୍ତି ।

      "ପ୍ରକାଶ ପର୍ବ"ର ଅର୍ଥ ଅନ୍ଧାରରେ ଆଲୋକର ପରିପ୍ରକାଶ , ଅର୍ଥାତ୍‌ ମନରୁ କୁଚ଼ିନ୍ତା ଦୂରେଇ ସତ୍ଯ ପଥର ଆଲୋକର ସନ୍ଧାନ କରିବା ଏବଂ ସଚ଼ୋଟ ଆଉ ସତ୍ଯବାଦିତାର ମଶାଲ ଜାଳିବା । ନାନକ ଅନ୍ଧାରୀ ସଂସାରରେ ଆଲୋକର ଶିଖା ହୋଇ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ । ଏଣୁ ଏହାର ଏପରି ନାମକରଣ ହୋଇଛି । ସେ ଯାହା ବି ହେଉ , ପ୍ରତ୍ଯେକ ଧର୍ମର ଆଚ଼ାର ଅଲଗା ହେଲେ ବି ଲକ୍ଷ୍ୟ ଏକ । ମହାତ୍ମାଗାନ୍ଧୀଙ୍କ "ରାମଧୂନ୍‌" ଭଜନରେ ଅଛି :-

                "ରଘୁପତି ରାଘବ ରାଜାରାମ୍‌

                  ପତିତପାବନ ସୀତା ରାମ୍‌ । 

                  ଈଶ୍ୱର ଆଲ୍ଲା ତେରେ ନାମ୍‌

             ସବ୍‌କୋ ସନମତି ଦେ' ଭଗବାନ୍‌ ।।"

    ଏଥିରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ , ଇଶ୍ୱର ଜଣେ , ଆମେ ତାକୁ ଅତିରଞ୍ଜିତ କରି ଖାଲି ଶ୍ରେଣୀ ବିଭାଗ ବନେଇ ଦେଇଛେ ; ମିଛ ଖୁସି ଇଏ । ଲାଭ ନାହିଁ , ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଜାଣିବା ଆଗରୁ ବିଶ୍ବରେ ନିଜର କର୍ମ , କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଆଦିକୁ ଜାଣିବା ନିତାନ୍ତ ଦରକାର । 

ଭାଟପଡ଼ା ,ନିରାକାରପୁର , କଣାସ , ପୁରୀ 

ଯୋଗାଯୋଗ - ୮୯୧୭୪୮୦୫୩୬